Leonard Geluk: 'Voor wat betreft de financiële gezondheid kun je zeggen dat Lisse aan de kwetsbare kant zit.’ | Foto: pr
Leonard Geluk: 'Voor wat betreft de financiële gezondheid kun je zeggen dat Lisse aan de kwetsbare kant zit.’ | Foto: pr Foto: pr

Financieel ravijn dreigt voor Lisse

Algemeen

Er hangt alle gemeenten in Nederland ‘een complexe situatie’ boven het hoofd: een financieel ravijn. ‘Een ravijn, daar zou je nog een brug over kunnen slaan. Maar het is wel een erg diep gat.’ Dat verklaarde Leonard Geluk, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, voorafgaand aan de raadsvergadering in Lisse van afgelopen donderdag.

Door Cor de Mooy

De gemeenten moeten hun financiële zaken zelf op orde zien te krijgen, zonder dat het Rijk bijspringt. In 2026 stort het Rijk eenmalig nog geld in het gemeentefonds en daarna is het gedaan. Het gevolg hiervan, zo schetst Geluk met een grafiek tot het jaar 2029, is een diepe duik in de rode cijfers. Een waar ravijn, dus.

Een groot stuk van dat negatieve saldo komt door de zogenoemde opschalingskorting. Minister Plasterk vond dat gemeenten maar moesten opschalen tot 100.000 inwoners. Dat zou geld schelen. En dat doet het, maar wel in negatieve zin. Die opschaling kwam nooit tot stand, maar die korting werd alvast maar structureel toegepast en nooit teruggegeven. De VNG maakt zich sterk om dat terug te draaien.

Grepen uit de kas

Er zijn nog meer trucs toegepast. ‘Verhalen die niet deugen’, aldus Geluk. Allerlei ‘grepen uit de kas’ maken dat er structureel een fors probleem is ontstaan voor gemeenten. ‘We hebben hier erg veel herrie over gemaakt als VNG.’

Het Rijk laat een heel andere grafiek zien. Daarin lopen de kosten en de bijdrage uit het gemeentefonds zo ongeveer in de pas met de economische groei. ‘Dat klopt niet doordat er flinke grepen uit de kas gedaan, die maken dat het ravijn zo is opgelopen.’ 

Voorbeelden van zo’n greep zijn, naast 975 miljoen opschalingskorting, een korting van 256 miljoen op onderwijshuisvesting of het hergebruiken van scootmobielen.

‘Dit is als verhaal nog wel te onderbouwen’, aldus de VNG-directeur, ‘maar financieel kloppen ze niet. Het geld is uit het gemeentefonds gehaald zonder dat er minder taken tegenover staan. Via een redeneerlijn is gezegd “dat kan wel wat minder”. Vanuit het perspectief van het Rijk is dat een vrij makkelijke. Ze hebben een pot van 131 miljard. Een korting is een makkelijke manier om een begroting sluitend te krijgen. Als dat een aantal keren gebeurt, dan is dat voor een gemeente waardeloos.’

Tekort van negen miljoen

Lisse staat, qua financiële gezondheid, op plek 108 uit in totaal 113 gemeenten met minder dan 25.000 inwoners. Dat betekent concreet een tekort van negen miljoen euro. ‘Voor wat betreft de financiële gezondheid kun je zeggen dat Lisse aan de kwetsbare kant zit’, aldus Geluk.

De oorzaak ligt op verschillende terreinen: weinig eigen vermogen, veel leningen. Geen grondexploitatie en geen structurele ruimte op de exploitatierekening. Een dreigend snel verlies van eigen vermogen. De korting zal vanaf 2026 dus zwaar gaan wegen.

Geluk voorziet ‘erg zwaar weer’. Een schrale troost is dat Lisse niet de enige gemeente is met zo’n toekomstplaatje.

De VNG lobbyt gedurende de kabinetsformatie met alle ministeries. Er wordt gestreefd naar een akkoord met een aanpak van de grote maatschappelijke opgaven. Er moesten afspraken worden gemaakt over de financiën en de uitvoerbaarheid van de taken.

Uitdagingen

De VNG zet zes urgenties op een rijtje: Klimaat en natuur; Bevolkingsgroei en vergrijzing; Digitale revoluties en AI; Geopolitiek en Europa; Sociale versplintering en onvrede; Politieke onmacht en overheidsfalen.

‘Zo trekt de hele wereld aan je voorbij’, reageert burgemeester Lies Spruit op dit rijtje. ‘We zijn vaak zo bezig met plaatselijke dingen, die ook belangrijk zijn.’ Ze legde de uitdaging voor de toekomst aan de raad voor.

‘We kijken wel degelijk verder dan de periode waar we in zitten’, stelt Wim Slootbeek (VVD) gerust. ‘We hebben de ontwikkelingen richting 2030 in beeld gebracht. Wat dat betreft hebben we niet helemaal stilgezeten. Maar, we moeten die slag maken richting toekomst. Het is een prioriteit hier werk van te maken’. Rob Veldhoven (Nieuw Lisse) sloot zich bij zijn collega aan. Hij stelde een benen op tafel-sessie voor om zelfs verder te kijken dan 2030 en het beleid te actualiseren en te anticiperen op wat er in de samenleving gebeurt. 

Met zijn allen

Richard van der Wiel van PvdA/GroenLinks merkte op niet veel van een lange termijnvisie te hebben gezien. ‘Wat meer denken op de lange termijn en het schrappen van de waan van de dag zou heel fijn zijn. Eén van de grote urgenties is proberen het vertrouwen weer terug te krijgen van de bevolking en daardoor draagkracht te krijgen voor nieuw beleid.’

Frank Mélotte (CDA) vindt dat Lisse al goed naar de toekomst kijkt. Ook Gabriëlla Eekhout van D66 is minder negatief gestemd. Ze pleit voor een regionale aanpak om meer woningen voor jongeren en werkgelegenheid te creëren. De streek moet aantrekkelijk blijven voor jongeren, zodat ook de vergrijzing kan worden opgevangen.

Vincent Scheurwater (SGP/CU) benadrukt dat de stip op de horizon bij 2040 staat. ‘Het is niet alleen aan ons, maar aan alle overheidslagen.’ Hij ziet bij de Provincie geen consistent beleid en pleit voor een visie voor de lange termijn binnen die bestuurslaag. ‘Dat het niet een soort zwabberbeleid wordt. We moeten het met zijn allen doen. Als wij ons best doen en anderen niet, dan werkt het ook niet.’

Uit de krant