Mensensmokkel in de Tweede Wereldoorlog
Aad van der Geest beschrijft in het blad 'Entree' van okt. 1988 het ontstaan en de activiteiten van verzetsgroep 'Zwaantje' in Delfzijl tijdens de Tweede Wereldoorlog. Onder leiding van dokter Oosterhuis werden via de zogenaamde 'Zweedse weg' berichten, mensen en goederen zoals insuline en radiozenders naar en vanuit Zweden gesmokkeld. De groep kreeg haar naam vanwege hotel De Witte Zwaan in Lisse.
Tijdens de mobilisatie van 1940 moeten veel mannen in dienst in het Nederlandse leger. Een van hen is Allard Oosterhuis, officier bij de landmacht. In het dagelijks leven werkt hij als huisarts in Delfzijl. Oosterhuis zit samen met andere officieren ingekwartierd in hotel de Witte Zwaan, dat door de militairen kortweg Zwaantje wordt genoemd.
Nadat het Nederlandse leger ontbonden is, keert ‘Dok’ Oosterhuis huiswaarts. Rond 1940 ontstaat in Delfzijl een verzetsgroep die later de codenaam 'Zwaantje' krijgt, naar hotel de Witte Zwaan in Lisse. Deze verzetsgroep smokkelt, via kleine zeewaardige vrachtschepen, berichten naar het neutrale Zweden. Met hulp van de Hollandse consul-generaal De Jong in Stockholm komen deze berichten in Londen terecht, waar onze regering in de oorlogsjaren zetelt. Op dezelfde manier smokkelen de Groningers berichten terug naar het binnenlands verzet en importeren zij insuline, zeep en zelfs radiozenders uit Zweden.
Eind 1941 beginnen de verzetsleden ook mensen de bezette gebieden uit te smokkelen langs deze route die bekendstaat als 'De Zweedse weg'. In de herfst van 1941 belt De Vries bij 'Dok' Oosterhuis aan, met het verzoek hem te helpen ontsnappen naar Zweden. Deze De Vries, een Joodse man die vaak met Oosterhuis aan het biljart in De Witte Zwaan heeft gestaan, is de eerste die eind 1941 naar Zweden weet te ontkomen. Later gaat De Vries werken op de Britse ambassade in Stockholm. Aan hem stuurt Oosterhuis de laatste inlichtingen bestemd voor Londen. Om zijn eigen identiteit te houden ondertekent hij al zijn brieven met: 'Je biljartkameraad in 't Zwaantje. 'Zwaantje' wordt al gauw de aanduiding voor een hele verzetsgroep.
Verraden
In de loop van 1943 wordt de verzetsgroep 'Zwaantje' verraden en opgerold. Aanvankelijk krijgen de verzetsmensen de doodstraf. Deze wordt later, in 1944, omgezet in tewerkstelling in het land van de vijand. De Amerikanen bevrijden uiteindelijk de in Duitsland tewerkgestelde leden van 'Zwaantje’.
Een monument in Delfzijl
Een kwart eeuw na de verschrikkingen van de oorlog, wordt op 6 mei 1970 in Delfzijl een monument onthuld dat een zijn wieken uitslaande zwaan voorstelt. Een ode aan de moedige verzetsgroep die onder meer gespecialiseerd was in mensensmokkel.
Uit de onthulling bleek dat de bevolking 'Zwaantje' waardeerde. Het beeld, een zwaan vliegend naar de vrijheid, werd vervaardigd door een smid uit Delfzijl, plaatsgenoot van dokter Oosterhuis. Het monument is opgedragen aan de mannen en vrouwen die gehoor gaven aan 'de wet' van het verzet. Een symbool voor een onverschrokken verzetsgroep die in Lisse zijn naamsoorsprong vond.